YUKARI DİCLE HAVZASINDA YENİ KEŞFEDİLEN NEOLİTİK ÇAĞ HÖYÜKLERİ

Dicle Nehri’nin yukarı havzasını besleyen kollardan biri olan Ambar Çayı Güneydoğu Toros Dağları’nın güneye bakan yamaçlarından doğar, Uzuncaseki Dağları’nın batısından geçerek güneye doğru 95 kilometre uzunlukta bir vadiden akar. Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesinin yaklaşık 6 kilometre batısındaki Ambar Köyü, bu çayın batı kıyısında yer almaktadır. Köyün içindeki Ambar Höyük ile yaklaşık 5 kilometre güneyine kurulan sulama barajından etkilenecek alanda yer alan iki höyükte 2018 yılında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından sağlanan bütçe ile kurtarma kazıları başlatılmıştır. Kazılar Diyarbakır Müze Müdürlüğü başkanlığında, Kocaeli Üniversitesinin bilimsel katkılarıyla profesyonel arkeologlardan oluşan bir ekip tarafından yürütülmektedir.

 

Köyün içinde yer alan Ambar Höyük’ün sudan etkilenebilecek doğu eteğinde bir alan kazılarak teras yerleşimi araştırılmıştır. Sondajın üst seviyelerinde höyükten gelen akıntı toprak içerisinde Çanak Çömlekli Neolitik Döneme tarihlenen kap parçaları ele geçmiştir.

 

Ambar Höyük’ün 110 metre güneyinde, Ambar Çayı’nın batısında yer alan Gre Fılla (Ambar I) ortalama 0,5 hektarlık bir alanı kaplamaktadır ve 8 metre yüksekliktedir. Höyüğün toprak çekilerek tahrip edilmiş kuzey kenarından alınan bir karotlu sondaj, ilk yerleşimin 2 metre derine kadar indiğini göstermiştir. Geç Roma-Bizans dönemlerine tarihlendirilen, birbirinin üstüne yerleştirilmiş dört katman halinde çok sayıda mezar, Çanak Çömlekli Neolitik Dönem tabakalarını tahrip etmiştir. Mezar dolgularında ve çevresinde “koyu yüzlü açkılı” ve “standart” kaplara, kazıma ve boya bezemeli “Hassuna” kaplarına, iç yüzeylerinde parmak baskı ve derin paralel yivler bulunan “Husking Tray” adı verilen iri tepsilere ve Halaf boyalılarına ait parçalar, havanlar ve pişmiş toprak figürinler ele geçmiştir.

 

Bu bulgular, Çanak Çömlekli Neolitik Dönem yerleşiminin MÖ 7.-6. binlerde sürdüğünü göstermiştir.

 

Yazı: Ayşe Tuba ÖKSE

 

Yazının devamına Aktüel Arkeoloji Dergisinin 73. sayısından ulaşabilirsiniz.