SOĞMATAR NEKROPOLÜ

Antik dönemde Edessa Krallığı sınırları içerisinde yer alan Soğmatar, bugünkü Şanlıurfa ilinin 60 km güneydoğusunda, Harran ilçesinin ise 40 km kuzeydoğusunda Tektek Dağları’nda önemli pınarların bulunduğu bir yerde bulunmaktadır.

Soğmatar’ın bulunduğu alan çoğunlukla alçak tepeler şeklinde kayalıklardan oluşmaktadır. Alana girişte kuzeyde yer alan alçak tepenin güney sırtlarında kaya mezarları, köyün içerisinde Kalkolitik Çağdan İslami Döneme kadar kesintisiz yerleşimin olduğu tespit edilen bir höyük, höyüğün kuzey ve güney yönündeki tepe sırtlarında ve de batıda yer alan tepelerin üzerinde kaya mezarları bulunmaktadır. Soğmatar özellikle MS 1. ve 2. yüzyıllarda Ay Tanrısı Sin tapınımı ile ön plana çıkmıştır. Bunu ana kayaya yapılmış rölyef ve yazıtlardan anlayabilmekteyiz.

 

Soğmatar’da şu ana kadar 54 kaya mezarın kazısı tamamlanmıştır ve Erken Tunç Çağında kullanım gördüğü anlaşılan 40’ı aşan kaya oyuğu mezarın tespitiyle, bölgede daha önce hiç bu kadar çok sayıda dönemi veren bu tipte mezarın bir arada ortaya çıkarılmamış olduğu göz önüne alındığında Soğmatar’ın önemi daha iyi anlaşılacaktır. Mezarların içinden ele geçen önemli buluntular arasında bölgenin Erken Tunç Çağının ETÇ I-II evresi az olmakla birlikte çoğunlukla ETÇ III ve IV evresini veren tüm kaplar ve çanak çömlekler, benzeri Lidar Höyük’te ve genellikle satın alma yoluyla Gaziantep, Diyarbakır ve Şanlıurfa müzelerine gelen ve Sumer Uygarlığı'nın savaş arabası modelini veren pişmiş topraktan yapılmış oyuncak araba, yine benzeri Gre Virike Kazısında MÖ 3. binyıl başına tarihlendirilen çocukların oynadığı oyuncak olarak bilinen pişmiş topraktan kuş betimli çıngırak, ayrıca çocuk oyuncaklarından biri olarak arabayı çeken pişmiş toprak at figürini tekerlekleri ile birlikte ele geçmiştir.

 

Yazı: Yusuf ALBAYRAK – S. İrem MUTLU – Semih MUTLU

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 60. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.