PRUSA AD OLYMPUM MOZAİKLERİ

Antik coğrafi bölümlemeye göre güney Bithynia bölgesi içinde yer alan Bursa ili ve ilçeleri, Anadolu’nun arkeolojik potansiyele sahip önemli yerleşim alanlarındandır. Bölgenin tarihini aydınlatan arkeolojik kalıntılara günümüzde belirli alanlarda rastlanmaktadır. Bu kalıntılar arasında mozaikler de yer alır.

Bursa’nın çekirdeğini oluşturan Prusa ad Olympum kenti, Marmara Denizi’ne yaklaşık 20 kilometre mesafede, Uludağ’ın kuzeybatı eteklerinde, doğal bir set üzerinde kurulmuştur. Önemli ölçüde ayakta duran surları nedeniyle halk arasında “Hisariçi” olarak da anılan ve Prusa ad Olympum antik kentinin çekirdeğini oluşturan alandan günümüze ulaşan mozaikler; Molla Gürani, Osmangazi ve Kavaklı mahallelerinde bulunmaktadır.

 

 Kavaklı mahallesinde Yerkapı Mozaikleri, Osmangazi mahallesinde opus sectile ve Molla Gürani mahallesinde Zodyak kuşaklı mozaik döşemeler yer almaktadır. Tüm bu döşemeler, Prusa ad Olympum kentinin sınırları içerisinde in situ durumda ele geçen mozaiklerdir.

 

Bahsi geçen bu mozaiklerden ikisi opus tessellatum, biri opus sectile tekniğinde yapılmıştır. Genel itibari ile bakıldığında tüm bu mozaikler üzerinde geometrik desenlerin hakim olduğu tasarımlar göze çarpar. Geometrik desenlerin dışında kullanılan figürler arasında ise kuş, kantharos, zodyak kuşak, tanrı/ tanrıça figürleri ve mevsim personifikasyonları yer alır.

 

Yerkapı Mozaikleri

 

Bu mozaikler Prusa ad Olympum kentinin doğusundaki iki giriş kapısından biri olan Yerkapı yakınlarında, bir apartmanın bodrum katında bulunmaktadır. Kuzey-güney doğrultusunda sonradan örülmüş bir duvar ile bodrum ve dolayısıyla da mozaik döşemeler üç pano olarak birbirinden ayrılmıştır.

 

Bodrum katın kuzey bölümünde, koridorlu ve kantharoslu panolar, güney bölümünde ise kuşlu pano yer almaktadır. Yerkapı mozaikleri neredeyse eşit kesilmiş tesseralarla opus tessellatum tekniğinin kullanılması ile oluşturulmuştur. Siyah, beyaz, sarı, kırmızı ve zeytin yeşili renklerinde küp biçimli tesserralar kullanılmış ve geometrik desenlere ilave olarak kantharos, giyoş, antrolak, dalga, ağaç dalı, yaprak gibi bitkisel motifler, meander ve kuş figürleri bir arada kullanılarak son derece görsel ve sanatsal bir durum ortaya konmuştur.

 

Yerkapı mozaikleri gerek bordür kompozisyonları, gerek kendi içerisinde tekrara düşmeyen geometrik desenleri, gerekse bu geometrik desenlere ilave kantharos, kuş, ağaç dalı, yaprak gibi figürleriyle bulunduğu bölge civarında kendine has bezeme repertuarına sahip mozaik döşemelerdendir. Kuşlu alanın ana motifi olan büyük boyutlarda işlenmiş kalkan biçimli haç motifleri ve bu haç kollarının ortalarına yerleştirilen daire ve sekizgen madalyonların içindeki kuş figürleri buranın dini bir yapı olabileceğini gösteren unsurların en başında gelir. Ayrıca ağaç dalı üzerine tünemiş bir şekilde gösterilen kuş figürlerinin benzerlerinin Derecik Bazilikası zemin mozaiklerinde de işlenmiş olması, aynı bölgede, aynı dönemlerdeki dinsel yapılarda kuş figürlü düzenlemelerin kullanıldığını göstermektedir. Yerkapı mozaiklerine dikkatle bakıldığında, desenlerin bina duvarlarının oturduğu yerlerde son bulmadığı, bu duvarlardan sonra da devam ettiği görülmektedir. 

 

Yazı: Hazal ÇITAKOĞLU

Yazının tam metnini Aktüel Arkeoloji Dergisi'nin 57. sayısında bulabilirsiniz.

 

 

 

 

Diğerleri