NEON TEİKHOS ANTİK KENTİ YOLU PROJESİ

İzmir Müze Müdürlüğü tarafından İzmir Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyol Projesi kapsamında Neon Teikhos Antik Kentinde sondaj ve kurtarma kazıları gerçekleştirildi. Sondaj çalışmalarında farklı dönemlere tarihlenen mezarlar, yamaç yerleşimi ve antik yol açığa çıkarıldı. Antik yolun otoyolla kesiştiği yaklaşık 90 metre uzunluğundaki bölümü ile mezar yapılarının aynı alana tekrar yerleştirilebilmesi için Karayolları Genel Müdürlüğünce bir sanat yapısı (köprü) projesi hazırlandı. Proje kapsamında antik yol eski kot ve koordinatlarına uygun olarak yeniden yerine konacak.

 

Menemen Ovası’nın hemen kuzeyinde yer alan Dumanlı Dağ’ın güneye uzanan bölümünde yükselen andezit kaya bloğunu bugün ovanın her yerinden görmek mümkündür. Bu kayalık alan, çok uzun bir dönem yerleşime sahne olmuş bir antik kentin akropolisinin merkezindedir. Kent, Menemen Ovası’nı Manisa Ovası’na bağlayan, hatta Sardes’e kadar uzanan yola geçit veren Gediz Çayı’na hâkim oldukça stratejik öneme sahip bir noktada konumlanmıştır. Tepenin eteklerinde bulunan Yanık Köy’e sırtınızı, tepeye yüzünüzü verip ilerlediğinizde karşınıza çıkan taş döşeli yol, 2 bin 600 yıldır farklı amaçlarla insanları tepeye taşır. Bugün Yanık Köylülerin hayvanlarını sürdükleri yol, antik kaynaklarda on iki Aiol kentinden biri olarak karşımıza çıkan Neon Teikhos’un akropolüne dek uzanır.

 

Modern hayatın ihtiyaçlarını karşılamak zorunlu bir hal alınca İzmir Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyol Projesi’nin Neon Teikhos antik kenti eteğinden geçmesi kaçınılmaz olmuştur. Günün getirdiği trafik yoğunluğuna çözüm üretirken kültür varlıklarını da koruyabilmek adına Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliği içinde çalışmaları sürdürmüştür. Bu bağlamda otoyol projesi uygulama alanı içinde kalan yaklaşık 50 bin metrekarelik alanda İzmir Müze Müdürlüğü başkanlığında sondaj ve kurtarma kazıları gerçekleştirilmiştir.

 

Sondaj çalışmalarında antik yolun batısı ve doğusunda nekropolisin izlenmesi üzerine 2018 yılı çalışmalarına kurtarma kazısı şeklinde devam edildi. Nekropol alanında MÖ 6. ve 2. yüzyıllar arasına tarihlenen farklı tiplerde toplam 429 mezar açığa çıkarıldı ve belgelenerek taşındı. Antik kentin güneybatı kısmında, MS 5. yüzyılda nekropol alanı sıyırılarak oluşturulmuş yaklaşık olarak 3 bin 500 metrekarelik bir alana yayılan, birbirinden sokaklarla ayrılmış 6 farklı bölümden (insula) oluşan bir yamaç yerleşimi açığa çıkarıldı ve belgelendi. Bu yapı kompleksi dışında antik yol boyunca uzanan ve bu yola bitişik sayılabilecek kare ve dikdörtgen planlı bağımsız mezar yapıları da antik yolla birlikte otoyol güzergâhı dışına taşınarak tekrar yerine konmak üzere koruma altına alındı.

 

Antik yolun otoyolla kesiştiği yaklaşık 90 metre uzunluğundaki bölümü ile taşıdığımız mezar yapılarının aynı alana tekrar yerleştirilebilmesi için Karayolları Genel Müdürlüğünce bir sanat yapısı (köprü) projesi hazırlandı. Antik yolun eski kot ve koordinatlarına uygun olarak yeniden yerine konması (rekonstrüksüyon) işi 27 Kasım 2019 tarihinde başladı. Bu uygulama, ülkemizde ve dünyada ilk kez gerçekleştirilmesi açısından oldukça önemlidir. Dolayısıyla bu çalışma ve süreç deneyimi ileride başka alanlarda gerçekleştirilebilecek çalışmalara örnek oluşturacak olması sebebiyle de titizlikte sürdürülmekte ve belgelenmektedir.

 

Buluntuların restorasyon ve konservasyonu şu an müze laboratuvarında sürmektedir. Bu çalışmayla 986 adet kültür varlığı müze koleksiyonuna kazandırılmıştır.