MEZOPOTAMYA ERKEN DÖNEM SANATI

Mezopotamya, Ön Asya’nın en önemli uygarlık alanlarından biridir. Kent devletlerinden merkezi devlete, hatta birden fazla coğrafi bölgeyi içine alan imparatorluklara ilk olarak Mezopotamya’da rastlanmıştır. İnsanoğlunun en büyük başarılarından biri olan yazının keşfi, yine Mezopotamya topraklarında gerçekleşmiştir. MÖ 6000’lerden yazının bulunmasına kadar geçen 3000 yıllık süreç içindeki kültürler alışılageldiği gibi Neolitik, Kalkolitik, Tunç çağları şeklinde bir ayrıma tabi tutulmamakta, bunun yerine ilk buluntu yerlerine göre isimlendirilen kültür evrelerine ayrılmaktadır. Hassuna, Samarra, Halaf, Obeyid, Uruk ve Cemdet Nasr kültürleri eskiden yeniye doğru olan kültürel süreci göstermektedir.

 

Neolitik Dönemin ilerlemiş evreleri Hassuna ve Samarra kültürlerinde izlenebilmektedir. Musul ve yakın çevresinde yaşamış olan söz konusu kültürlerin halkları yapı sanatı alanında öncülleri olan Carmo insanlarına oranla gelişkin bir mimariye sahiptiler. Bu insanlar taş temelli, kerpiç duvarlı ve çok odalı konutlar inşa etmişlerdir. Müstakil olarak inşa edilmiş binaların dış duvarları kalınlaştırılarak savunma özelliği eklenmiştir. Resim sanatına ait bilgilerimiz daha çok çanak-çömlek üzerindeki süslemelerden ibarettir. Bezemeler çoğunlukla geometriktir. Bunun yanı sıra Samarra Döneminde insan, akrep ve kuş figürleri de kaplar üzerinde süs ögesi olarak kullanılmıştır. Bunlar çoğunlukla basit çizgilerle şematize edilmiştir.

 

MÖ 5500 yıllarında Kuzey Mezopotamya’da büyük bir halk değişikliği olmuştur. Halaf Dönemi olarak adlandırılan kültürel süre.te yapı sanatında büyük değişiklikler gerçekleşmiş, tolos denilen koridor girişli yuvarlak planlı yapılar ortaya çıkmıştır. Çömlekçilik form ve bezeme açısından en yüksek noktaya Halaf Döneminde ulaşmıştır.

 

Yazı: Şevket Dönmez

  

Yazının Tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi´nin 71. Sayısından Ulaşabilirsiniz.