AVCI TOPLAYICILIKTAN TARIM DEVRİMİNE İNSAN

İki ayağının üzerinde durmaya başlayan insan, tarihsel süreç içerisinde pek çok aşamalar geçirmiştir. Yeryüzünde meydana gelen iklimsel ve çevresel değişimler ile değişen ortamlara uyum sağlamaya çalışan insanın tüm vücudunda pek çok değişimler oluşurken, üretmiş olduğu kültürü ve yaşam biçimlerini de çeşitlendirmeye başlamıştır. Zamanla Homo genusu olarak isimlendirilen insan cinsinin içerisinde yer alan türlerin değişen ortamlara adaptasyonu, alet üretimi ve sosyal organizasyonu onu diğer canlı türlerine göre daha avantajlı kılmıştır.

Bugün Homo sapiens sapiens olarak isimlendirilen modern insanın bu aşamaya gelinceye kadar geçirmiş olduğu evreleri açıklamaya çalışmak, zannedildiği kadar kolay değildir. Günümüzde yaşayan modern insan, bugüne ulaşmasını ve doğayı kontrolü altına almasını dört temel önemli dönemece borçludur. Bunlardan ilki, çevresel koşullar ve iklimin değişimiyle birlikte Homo genusu olarak isimlendirilen insan türlerinin içerisinde yer aldığı cinsin, iki ayağı üzerine kalkarak taş alet kültürünü icat etmesiyle başlar; bu süreç insan olma özelliğinin başlangıcını oluşturan ilk aşamadır. İnsanın ilkin temsilcilerinden bugüne kadar Homo genusu içerisinde tanımlanmış ve yok olmuş birçok tür vardır. Bunlardan bazıları Homo habilis, Homo ergaster, Homo erectus, Homo rudolfensis, Homo neanderthalensis ve Homo sapiens’tir. Bunlardan habilis/rudolfensis sadece Afrika’da yaşamış olan tek türdür. Diğerleri dünyanın hemen her bölgesine uyum sağlayarak yaşamlarını sürdürmeye çalışmıştır

 

Homo genusu tarafından ilk üretildiği ve kullanıldığı düşünülen en eski taş alet kültürü “Oldowan Taş Alet kültürü” olarak bilinmektedir ve yaklaşık 2,6-1,7 milyon yıl eskiye gitmektedir. Bu taş alet kültüründen basit yongalama ile kullanım sağlanmıştır. Ancak son zamanlarda Oldowan taş alet kültüründen 700.000 yıl daha eskiye giden Lomekwian taş alet kültürünün keşfi (3,3 milyon yıla tarihlendirilmektedir), Homo genusunun tarihini daha mı erkene çekmektedir ya da Homo genusu içerisinde yer alan türlerden önce de taş alet kültürü var mıydı sorularını akla getirmektedir. Lomekwian kültürü, bilinen en eski Homo buluntusundan 500.000 yıl daha eskiye gitmektedir. Bugün bilinen en eski insan türü ise 2,8-2,7 milyon yıl eskiye tarihlendirilen Homo habilis ve Homo rudolfensis’tir. Bu durumda Homo genusundan önce de taş alet kültürü kullanılmış olmalıdır. Homo habilis/rudolfensis türlerinin beyin hacmi yaklaşık 550-750 cm³ arasında değişmektedir. Yeni buluntular değerlendirildiğinde ilk alet kültürü olan Lomekwian kültürü üzerine tartışmalar bir süre daha devam edecek gibi görünmektedir.

 

Yazı: Ayla Sevim Erol

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi´nin 67. sayısından ulaşabilirsiniz.