ANTİK DÜNYA´DA ANADOLU´DA ÖLÜM

(63. Sayı - ÖLÜM VE ÖTESİ)

Anadolu coğrafyası; bölge sakinlerinin etnik kökenleri, topografyası, iklimi ve tarihi bakımından antik dünyanın en çok çeşitlilik gösteren bölgelerinden biridir.

Geç Tunç Çağından itibaren Batı Anadolu kıyılarına yerleşmeye başlayan Yunan kolonileri, Anadolu’daki mevcut etnik gruplarla, özellikle de Frigler ve Lidyalılar ile temaslar kurmuştur. Bu süreçte Yunanlar ile Güneybatı Anadolu’nun yerel sakinleri arasında yoğun bir kültür alışverişi gerçekleşmiştir. Örneğin Karia ve Lykia kültürlerine baktığımızda, bunların Geç Tunç Çağının Luvi kültürünün bir devamı olarak şekillendiklerini görürüz. Bu medeniyetler arasındaki kültürel yakınlık, Demir Çağına ait arkeolojik bulgularla da desteklenmekte olup, bu etkileşimlerin daha da eskiye dayandığı düşünülmektedir. MÖ 546 yılında Akhaemenid kralı Büyük Kyros Lidya Krallığı’nı ele geçirerek, Batı Anadolu’nun büyük bir bölümüne hükmetmeyi başarmıştır. Ticaret merkezlerinin birçoğu Pers İmparatorluğu’nun sınırları içerisinde kalan Anadolu’daki Yunan kentleri, fethedilmiş olmalarına karşın gelişim göstermeye devam etmiştir.

                                                                                                                         

Anadolu’nun Arkaik ve Klasik dönemlerindeki mezar ikonografisine baktığımızda, Anadolu halkına, ağırlıklı olarak da genel halka özgü bir özellik olarak öne çıkan, ölen kişinin figürünü merkeze alan kabartmalarla bezenmiş mezarlarla karşılaşırız. Bu tür bezemelerle kaplı mezarlar, ölen kişinin fiziksel görüntüsünü yalnızca akrabalarından oluşan dar bir çevre için sergileme amacını taşımakla kalmayıp, bir tür kamusal ifade halini almıştır. Bu mezarlarda ne tür imgelerin kullanılacağı veya mezarın biçimi ve mezar yazıtında kullanılacak dilin seçimi gibi konuların hiçbiri rastlantısal değildir. Mezarlar üzerinde yer alan bezemeler, imgeler, yazıtların dili gibi tüm unsurlar, ölen kişinin belirli bir topluluğa bağlı olma durumunu, bu topluluğun iç dinamiklerini veya diğer etnik gruplar ile olan ilişkilerini yansıtır. Anadolu, Yunan ve Pers uygarlıklarının her biri, ölen kişilerin imgelerini kullanarak kendi güçlerini, zenginliklerini ve aynı zamanda diğer halklara olan üstünlüklerini göstermeyi hedeflemişlerdir. 

 

Yazı: Lucia Novakova

 

Yazının tamamına Aktüel Arkeoloji Dergisi 63. sayısından ulaşabilir, okuyabilirsiniz.